روز بوده است . و غدير [ - گودالى است كه ] چشمهء آبى در آن ريخته مىشود و دور آن درختان بزرگ و به‌هم پيچيده‌اى وجود دارد و بين غدير [ گودال مزبور ] و چشمهء آب ، مسجد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است و روزى كه آن را روز عيد قرار داده‌اند ، هجدهم ذى الحجة است . زيرا در سال دهم از هجرت كه حجة الوداع در آن سال انجام يافته ، در چنين روزى برقرارى آئين برادرى فيما بين مسلمين صورت گرفته ، شيعه شب آن روز به نماز و عبادت مىگذرانند و در بامداد آن روز تا قبل از ظهر دو ركعت نماز بجا مىآورند و رويّه و شعارشان در اين روز پوشيدن لباس نو و آزادكردن بردگان و نيكى حتى به بيگانگان و قربانىكردن گوسفندان است . و اوّل كسى كه اين عيد را ابداع نموده معزّ الدوله ، أبو الحسن على بن بويه است به شرحى كه در اخبار مربوط به او و وقايع ( سال 352 ) انشاء اللّه ذكر خواهيم نمود . و در قبال اين عيد كه شيعه بوجود آورد و آن را بعنوان يكى از سنن ( و آداب مذهبى ) ادامه داد ، عوام اهل سنت هم در ( سال 389 ) روز سرورى ، نظير آن را براى خود اختراع نمودند و آن هشت روز بعد از عيد شيعه است و گفتند كه : در چنين روزى ، داخل شدن رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با ابو بكر صديق در غار ، صورت گرفته و مراسمى را در آن روز مشتمل بر آرايش و نصب قبه‌ها و افروختن آتش اجراء كردند ! انتهى . و مقريزى در « الخطط » « 1 » ( ج 2 ، ص 222 ) گويد : عيد غدير ، عيد شرعى نبوده و پيشينيان امت آنها كه روش و عملشان مورد پيروى مردم بوده چنين عيدى را اجرا نمىكرده‌اند ، و نخستين زمانى كه در اسلام اين عيد معرفى و در عراق مراسم آن اجراء شده ، عهد و زمان معزّ الدوله على بن بويه بوده است ، زيرا نامبرده در ( سال 352 هجرى ) اين روز را عيد معرفى كرد و از آن روز شيعه‌ها آن را عيد گرفتند . انتهى . من چه مىتوانم بگويم درباره كسى از اهل كاوش و تحقيق ، كه از تاريخ شيعه مطالبى مىنگارد ، پيش از آن‌كه بر حقائق آن وقوف يابد يا حقيقت امر را دانسته ، ولى

--> ( 1 ) . الخطط ، ج 1 ، ص 388 ، چاپ جديد .